Ziya GÖKALP
1876-1924Türkçülük akımının büyük düşünürlerinden ve aynı zamanda şair, yazar, sosyolog olan Ziya Gökalp, 23 Mart 1876 tarihinde Diyarbakır’da doğmuştur. Asıl adı Mehmed Ziya olup ailesi “Müftüzâdeler” olarak anılmaktadır. Gökalp ismini ise 1911 yılı sonrasında kullanmaya başlamış, bu tarihten itibaren Ziya Gökalp olarak tanınmıştır.
Eğitim hayatı öncelikle Diyarbakır vilayet evrak müdürü olan babasının gözetiminde başlamış, sonrasında mahalle mektebinde devam etmiştir. 1890 yılında ise Diyarbakır Askeri Rüştiyesi’nden mezun olmuş ve Diyarbakır Mülki İdâdisi’ne başlamıştır. İdâdideki eğitim programının 7 yıla çıkarılması sonrasında bu okuldan ayrılarak ailesinden gizli şekilde İstanbul’a gitmiş ve Mülkiye Baytar Mekteb-i lisi’ne kaydolmuştur. Bu okulda iken de öğrencilik hayatının genelinde olduğu gibi siyasetle ilgilenmiş ve İttihat ve Terakki Cemiyeti (İTC)’ne girmiştir. Bu dönemde İhtilal Şarkısı adlı şiirini yazmış ve okuldan çok cemiyetin toplantılarıyla ilgilenmiştir.
1898 yılına gelindiğinde ise Diyarbakır’a dönmüş, izinsiz cemiyet kurduğu ve zararlı yayınlar okuduğu gerekçesi ile tutuklanmıştır. Sonrasında eğitimini tamamlamak için İstanbul’a dönse de hakkındaki soruşturmalar nedeniyle okula alınmamıştır. Diyarbakır’da bulunduğu dönemde çeşitli memuriyet görevlerinde bulunmuş ve 1908 yılında kendi kurduğu ve daha önce gizli bir şekilde faaliyet sürdüren İTC Şubesi’ni aşikâr hale getirmiştir.
İttihat ve Terakki Partisi’nin kongrelerine Diyarbakır delegesi olarak katılan Gökalp, 1910 yılında partinin Merkez-i Umumi azalığına seçilmiş ve partinin merkezinin bulunduğu Selanik’te Genç Kalemler, Rumeli, Yeni Felsefe gibi gazete ve dergilerde yazılar yayımlayıp Selanik Sultanisi’nde sosyoloji dersleri vermiştir.
1912’de partinin merkezinin İstanbul’a taşınmasıyla birlikte o da İstanbul’a taşınmış, aynı yıl milletvekili seçilmiş, Dârülfünun’da ders vermeye başlamış ve burada kaleme aldığı bazı yazıları Türk Yurdu dergisinde neşredilmiştir. Ayrıca bu yazılar Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak adı altında 1918’de kitaplaştırılmıştır.
I. Dünya Savaşı’nın kaybedilmesinin ardından İstanbul işgali ile birçok İttihatçı gibi tutuklanarak Malta’ya sürgün edilmiştir. 1921 yılında sürgün hayatı sona ermiş ve Ankara’ya geçerek Telif ve Tercüme Heyeti’nde çalışmıştır. Ancak geçim sıkıntısı nedeniyle Diyarbakır’a dönmüş ve burada siyasi - kültürel çalışmalarına önem vererek Küçük Mecmua’yı çıkarmaya başlamıştır. 1923 yılında Telif ve Tercüme Heyeti Başkanlığına atanması nedeniyle tekrar Ankara’ya taşınmış ve bu dönemde Türkçülüğün Esasları, Türk Töresi ve Altın Işık eserlerini kaleme almıştır. 11 Ağustos 1923 tarihinde ise milletvekili seçilmiştir.
Bu tarihten sonra da sağlının bozulmasına rağmen eser üretmeye devam eden Gökalp, bu dönemde Türk Medeniyet Tarihi adlı eseri üzerine çalışmıştır. Eserleriyle Türklük ve Turan bilincinin oluşumuna büyük katkılar veren, Mustafa Kemal Atatürk’ün fikir dünyasında da izleri olan, Türkçülüğün büyük ismi Ziya Gökalp, 25 Ekim 1924 tarihinde vefat etmiş, büyük bir insan topluluğunun katıldığı cenaze töreni ile Sultan II. Mahmut Türbesi Haziresi’ne defnedilmiştir.
Bazı Eserleri: Şaki İbrahim Destanı, İlm-i İçtima Dersleri, Kızıl Elma, Rusya’daki Türkler Ne Yapmalı?, Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak, Yeni Hayat, Türk Töresi, Türkçülüğün Esasları, Doğru Yol, Hâkimiyet-i Milliye ve Umdelerinin Tasnif, Tahlil ve Tefsiri, Altın Işık, Türk Medeniyet Tarihi
Yazıları (342)
Küçük Mecmua 20.Sayı 334.Sayfa
Rebiülevvel (Ekim) 1341 (1922)
Küçük Mecmua 25.Sayı 420.Sayfa
Rebiülahir (Aralık) 1341 (1922)
Küçük Mecmua 28.Sayı 459.Sayfa
Cemaziyelevvel (Aralık) 1341 (1922)
Küçük Mecmua 31.Sayı 514.Sayfa
Cemaziyelahir (Şubat) 1341 (1923)