Ziya GÖKALP

1876-1924

Türkçülük akımının büyük düşünürlerinden ve aynı zamanda şair, yazar, sosyolog olan Ziya Gökalp, 23 Mart 1876 tarihinde Diyarbakır’da doğmuştur. Asıl adı Mehmed Ziya olup ailesi “Müftüzâdeler” olarak anılmaktadır. Gökalp ismini ise 1911 yılı sonrasında kullanmaya başlamış, bu tarihten itibaren Ziya Gökalp olarak tanınmıştır.

Eğitim hayatı öncelikle Diyarbakır vilayet evrak müdürü olan babasının gözetiminde başlamış, sonrasında mahalle mektebinde devam etmiştir. 1890 yılında ise Diyarbakır Askeri Rüştiyesi’nden mezun olmuş ve Diyarbakır Mülki İdâdisi’ne başlamıştır. İdâdideki eğitim programının 7 yıla çıkarılması sonrasında bu okuldan ayrılarak ailesinden gizli şekilde İstanbul’a gitmiş ve Mülkiye Baytar Mekteb-i lisi’ne kaydolmuştur. Bu okulda iken de öğrencilik hayatının genelinde olduğu gibi siyasetle ilgilenmiş ve İttihat ve Terakki Cemiyeti (İTC)’ne girmiştir. Bu dönemde İhtilal Şarkısı adlı şiirini yazmış ve okuldan çok cemiyetin toplantılarıyla ilgilenmiştir.

1898 yılına gelindiğinde ise Diyarbakır’a dönmüş, izinsiz cemiyet kurduğu ve zararlı yayınlar okuduğu gerekçesi ile tutuklanmıştır. Sonrasında eğitimini tamamlamak için İstanbul’a dönse de hakkındaki soruşturmalar nedeniyle okula alınmamıştır. Diyarbakır’da bulunduğu dönemde çeşitli memuriyet görevlerinde bulunmuş ve 1908 yılında kendi kurduğu ve daha önce gizli bir şekilde faaliyet sürdüren İTC Şubesi’ni aşikâr hale getirmiştir.

İttihat ve Terakki Partisi’nin kongrelerine Diyarbakır delegesi olarak katılan Gökalp, 1910 yılında partinin Merkez-i Umumi azalığına seçilmiş ve partinin merkezinin bulunduğu Selanik’te Genç Kalemler, Rumeli, Yeni Felsefe gibi gazete ve dergilerde yazılar yayımlayıp Selanik Sultanisi’nde sosyoloji dersleri vermiştir.

1912’de partinin merkezinin İstanbul’a taşınmasıyla birlikte o da İstanbul’a taşınmış, aynı yıl milletvekili seçilmiş, Dârülfünun’da ders vermeye başlamış ve burada kaleme aldığı bazı yazıları Türk Yurdu dergisinde neşredilmiştir. Ayrıca bu yazılar Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak adı altında 1918’de kitaplaştırılmıştır.

I. Dünya Savaşı’nın kaybedilmesinin ardından İstanbul işgali ile birçok İttihatçı gibi tutuklanarak Malta’ya sürgün edilmiştir. 1921 yılında sürgün hayatı sona ermiş ve Ankara’ya geçerek Telif ve Tercüme Heyeti’nde çalışmıştır. Ancak geçim sıkıntısı nedeniyle Diyarbakır’a dönmüş ve burada siyasi - kültürel çalışmalarına önem vererek Küçük Mecmua’yı çıkarmaya başlamıştır. 1923 yılında Telif ve Tercüme Heyeti Başkanlığına atanması nedeniyle tekrar Ankara’ya taşınmış ve bu dönemde Türkçülüğün Esasları, Türk Töresi ve Altın Işık eserlerini kaleme almıştır. 11 Ağustos 1923 tarihinde ise milletvekili seçilmiştir.

Bu tarihten sonra da sağlının bozulmasına rağmen eser üretmeye devam eden Gökalp, bu dönemde Türk Medeniyet Tarihi adlı eseri üzerine çalışmıştır. Eserleriyle Türklük ve Turan bilincinin oluşumuna büyük katkılar veren, Mustafa Kemal Atatürk’ün fikir dünyasında da izleri olan, Türkçülüğün büyük ismi Ziya Gökalp, 25 Ekim 1924 tarihinde vefat etmiş, büyük bir insan topluluğunun katıldığı cenaze töreni ile Sultan II. Mahmut Türbesi Haziresi’ne defnedilmiştir.

Bazı Eserleri: Şaki İbrahim Destanı, İlm-i İçtima Dersleri, Kızıl Elma, Rusya’daki Türkler Ne Yapmalı?, Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak, Yeni Hayat, Türk Töresi, Türkçülüğün Esasları, Doğru Yol, Hâkimiyet-i Milliye ve Umdelerinin Tasnif, Tahlil ve Tefsiri, Altın Işık, Türk Medeniyet Tarihi

Yazıları (87)

Hars ve Medeniyet

Davran 8-1.Sayı 2.Sayfa

Ekim 1948

Hars ve Medeniyet

Davran 8-3.Sayı 2.Sayfa

Aralık 1948

Ergenekon

Ergenekon 1.Sayı 3.Sayfa

Kasım 1938

Kendine Doğru

Ergenekon 2.Sayı 7.Sayfa

Aralık 1938

Altın Destan

Gökbörü 3.Sayı 5.Sayfa

Sonay 1942

Vazife

Gökbörü 3.Sayı 19.Sayfa

Sonay 1942

Kendine Doğru!

Gökbörü 4.Sayı 7.Sayfa

İlkay 1943

Vazife

Türkeli (1951 - 53) 12.Sayı 1.Sayfa

Mayıs 1952

Vatan

Türkeli (1968 - 69) 3.Sayı 10.Sayfa

Temmuz 1968

Altın Destan

Türkeli (1968 - 69) 4.Sayı 16.Sayfa

Ağustos 1968

Mefkûre Nedir?

Mefkûre 2.Sayı 1.Sayfa

Ekim 1951

Türk Mucizesi

Mefkûre 5.Sayı 1.Sayfa

Kasım 1951

AK DESTAN

Doğu (1973) 2.Sayı 11.Sayfa

Ocak 1974

Düzeltme

Orkun (1962 - 64) 3-4.Sayı 33.Sayfa

Mayıs 1962

Şehit Haremi

Bozkurt (1939) 1.Sayı 3.Sayfa

Mayıs 1939

Altın Yurt

Bozkurt (1939) 8.Sayı 190.Sayfa

İkinciteşrin 1940

Babamın Vasiyeti

Türke Doğru 9.Sayı 12.Sayfa

Aralık 1945

Türke Doğru 19.Sayı 5.Sayfa

Aralık 1946

San'at

Çınaraltı 12.Sayı 5.Sayfa

Ekim 1941

Turan

Çınaraltı 12.Sayı 7.Sayfa

Ekim 1941

Lisan

Çınaraltı 13.Sayı 13.Sayfa

Kasım 1941

İlahi

Çınaraltı 19.Sayı 2.Sayfa

Aralık 1941

Ötügen Ülkesi

Doğu (1942 - 50) 1.Sayı 19.Sayfa

İlkteşrin 1942

Ergenekon

Doğu (1942 - 50) 2.Sayı 12.Sayfa

Sonteşrin - İlkkanun 1942

San'at

Doğu (1942 - 50) 5-6.Sayı 18.Sayfa

Şubat - Nisan 1943

Seciye

Doğu (1942 - 50) 7-8.Sayı 19.Sayfa

Mayıs - Haziran 1943

Yürük Ali

Doğu (1942 - 50) 13-15.Sayı 20.Sayfa

Son Teşrin - Sonkanun 1944

Ergenekon

Doğu (1942 - 50) 35-36.Sayı 36.Sayfa

Ekim - Kasım 1945

Fırka Nedir?

Doğu (1942 - 50) 46-47.Sayı 10.Sayfa

Eylül - Ekim 1946

İlim ve Siyaset

Doğu (1942 - 50) 56-58.Sayı 15.Sayfa

Temmuz - Eylül 1947

Fırka Nedir? - VII-

Doğu (1942 - 50) 61-63.Sayı 22.Sayfa

Kasım - Ocak 1948

Yüce Mahkeme

Doğu (1942 - 50) 61-63.Sayı 22.Sayfa

Kasım - Ocak 1948

Musa'afa

Doğu (1942 - 50) 61-63.Sayı 25.Sayfa

Kasım - Ocak 1948

Âhlak'a Doğru

Doğu (1942 - 50) 67-70.Sayı 9.Sayfa

Haziran - Eylül 1948

Felsefeye Doğru

Doğu (1942 - 50) 72-75.Sayı 30.Sayfa

Kasım - Şubat 1949

Felsefeye Doğru

Doğu (1942 - 50) 76-81.Sayı 23.Sayfa

Mart - Ağustos 1949

İktisâd'a Doğru

Doğu (1942 - 50) 82-96.Sayı 46.Sayfa

Eylül - Ekim 1950

Eski Şiirler: Turan

Ötüken 110.Sayı 15.Sayfa

Şubat 1973

Durma Vur!

Ötüken 119-120.Sayı 15.Sayfa

Kasım - Aralık 1973

Altın Yurt

Önasya 26.Sayı 9.Sayfa

Ekim 1967

İlâhi

Önasya 26.Sayı 9.Sayfa

Ekim 1967

Çanakkale

Önasya 43.Sayı 16.Sayfa

Mart 1969

Durma Vur!

Devlet 183.Sayı 11.Sayfa

Mayıs 1973

Turan

Devlet 255.Sayı 7.Sayfa

Eylül 1974

Tevhid

Devlet 259.Sayı 2.Sayfa

Ekim 1974

Turan

Türkeli (1951 - 53) 22.Sayı 1.Sayfa

Ekim 1952