Mümtaz TURHAN

1908-1969

Son dönem önemli Türk fikir adamlarından ve sosyal bilimcilerinden kabul edilen Mümtaz Turhan, Erzurum’da doğdu. Sekiz yaşında iken ailesi Rus işgali yüzünden Kayseri’ye göç etti. İlk ve ortaokulu Kayseri’de, lise öğrenimini Bursa’da başlayıp Ankara’da tamamladıktan sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’ne girdi. 1928’de psikoloji öğrenimi için Almanya’ya gitti, Berlin ve Frankfurt Üniversitelerini bitirdi. 1935 yılı sonunda Türkiye’ye döndü. Almanya’da iken Gestalt psikolojisinin kurucusu Max Wertheimer’den öğrenim gören Turhan, Gestalt teorisinden hareket edip yüz ifadelerinin nasıl değiştiğini ortaya koydu. Mümtaz Turhan, XVIII. yüzyılın başlarından itibaren toplumsal yapısı ve kültürü Batı medeniyetine yönelip değişen Türkiye’de kültür değişmeleri problemini sosyal psikoloji açısından inceleyen ilk bilim adamıdır. 1949-1951 yılları arasında Birleşmiş Milletler Sosyal Komisyonu’nda Türkiye temsilcisi olarak görev yapan Mümtaz Turhan 1950’de profesörlüğe yükseltildi. Üniversitedeki görevi yanında Türk Psikoloji Cemiyeti, Pedagoji Cemiyeti, Sosyoloji Cemiyeti, Muallimler Birliği, Türk Ocağı ve Türkiye Turist Cemiyeti’nin üyesi olan Turhan 1 Ocak 1969’da öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi.

Bilimsel yaklaşımı ön plana çıkaran bir etki odağı oluşturma gayretiyle Tarık Buğra ile birlikte çıkardığı Yol dergisinde yazılar yazdığı gibi “Yol’un Görüşü” başlığı altındaki başmakalelerden birçoğunu kaleme almıştır.

Avrupa’ya yönelişte ve Türkiye’nin değişmesinde bilimi kavramadan ve bilime toplumsal işlevini kazandırmadan bir yere varılamayacağını vurgulayan Mümtaz Turhan, Türk milletinin kendini yeniden inşa etmek zorunda kaldığını belirtmiştir. Birleştirici bir millet sevgisiyle bilime dayanmanın tek çare olduğunu ifade etmiştir.

Bazı Eserleri: Yüz İfadelerinin Tefsiri Hakkında Tecrübî Bir Tetkik, Kültür Değişmeleri, Maarifimizin Ana Davaları ve Bazı Hal Çareleri, Garplılaşmanın Neresindeyiz?, Toprak Reformu ve Köy Kalkınması, Atatürk İlkeleri ve Kalkınma, Üniversite Problemi