Hikmet TANYU
1918-1992Hikmet Tanyu, 9 Ocak 1918’de Ankara’da doğdu. Babası Kayserili Çivicioğullarından, subay olarak Kurtuluş Savaşı’na da katılan Mehmet Nuri Bey’di. Tanyu, doğduğu şehirde Gazi İlkokulu ve Gazi Lisesi’ni bitirdi. Babasının ölümü üzerine eğitimine ara vererek memurluğa başladı. Üç yıl süren vatani görevini yedek subay olarak tamamladı. Terhisinden sonra İçişleri Bakanlığı’nın açtığı sınavı kazanarak, Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü Köycülük Bürosu’nda çalışmaya başladı.
Hikmet Tanyu, Türkçü hareketlere katıldığı iddiası ile 29 Haziran 1944’te tutuklandı ve İstanbul’a götürüldü. Irkçılık-Turancılık Davası kapsamında yargılandı ve suçsuzluğu kanıtlandığı için beraat etti. Bu dönemde Türkçülük ve Gerçek Demokrasi, Türk Gençliğinin Kükreyişi, Türkçülük Davası ve Türkiye’de İşkenceler gibi kitaplarını yayımladı.
Hikmet Tanyu, 1948’de Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Felsefe Bölümü’nü bitirdi. Pınarbaşı ve Kayseri’de ilkokul, Osmaniye’de ortaokul öğretmeni olarak görev yaptı. Daha sonra Ârifiye İlköğretmen Okulu’nda çeşitli derslerin öğretmenlik görevini üstlendi. 1955 yılında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’ne “Dinler Tarihi” asistanı oldu. Doktorasını 1955 yılında tamamladı. Hikmet Tanyu, Türkiye’de Dinler Tarihi sahasında doktora yapan ilk akademisyendir. Doktora tezi olan Ankara ve Çevresinde Adak ve Adak Yerleri kitabında Türk halk inanışlarını etnografik bir yöntemle inceledi.
Hikmet Tanyu, 1960 yılında Almanya’da, 1962-1963 yıllarında İsrail’de, 1971-1972 yıllarında da Almanya, İngiltere ve Fransa’da bilimsel çalışmalarda bulundu. 1966 yılında doçent, 1973’te profesör oldu. Aynı yıl üstlendiği Dinler Tarihi Kürsüsü başkanlığı görevini emekli oluncaya kadar sürdürdü. Ayrıca, 1977-1980 yıllarında A. Ü. İlahiyat Fakültesi’nin dekanlığını yaptı. Birçok kitap yazmıştır. Kitap olarak yayınlanmış eserlerin dışında çeşitli konularda yazılmış üç yüzden fazla makalesi bulunmaktadır. Makaleleri genel olarak dinler tarihi, din fenomenolojisi, etnoloji, Türk dini ve kültürü, Türk halk inanışları (dinî folklör) ve Türk dünyası ile ilgilidir.
Hikmet Tanyu, etrafında güçlü bir öğrenci halkası oluşturdu. Abdurrahman Küçük, Mehmet Aydın, Harun Güngör, Şaban Kuzgun gibi isimler onun rehberliğinde Türkiye’nin ilk din tarihçileri olarak yetiştiler. Tanyu ekolünü meydana getiren bu ilk nesil sonraki yıllarda Türkiye’nin çeşitli üniversitelerinde görev yaptılar.
Hikmet Tanyu, 1980’de başlayan emeklilik dönemini ölümüne kadar Heybeliada’da bilimsel çalışmalarını sürdürerek, yeni eserler yazarak ve bazı eserlerinin yeni basımlarını hazırlayarak geçirdi. 11 Şubat 1992’de İstanbul’da hayata gözlerini yumdu ve Heybeliada’da defnedildi.